Tekst jest częścią dziesiątego numeru Alarmu Studenckiego. Chcesz nas wesprzeć? Wpłać na zrzutkę, dzięki której wydajemy naszą gazetę.

Zanim przejdziemy do artykułu pragniemy zaznaczyć, że obaj jesteśmy studentami Uniwersytetu Warszawskiego, a co za tym idzie – wszelkie opisy instytucjonalnych procesów związanych z wynajmem sali są ściśle osadzone w kontekście tej jednej uczelni. Uczelnie różnią się pod względem administracji, więc problemy te mogą się różnić w zależności od miasta. Niemniej – generalny trend skomplikowanego wynajmu sali pozostaje taki sam dla każdej uczelni.

Czego trzeba, żeby zorganizować wydarzenie studenckie? Po pierwsze pomysłu, po drugie ludzi, a po trzecie przestrzeni, w której można je zorganizować. Wszystkie trzy elementy mają swoje własne problemy, jednak zorganizowanie miejsca na wydarzenia niejednokrotnie bywa największą z przeszkód. 

Przestrzeń jest o tyle kluczowa, że większości wydarzeń nie można zorganizować byle gdzie. Dla komfortowego przebiegu wydarzenia sala musi być odpowiednio duża, żeby pomieścić wszystkich gości, oraz muszą w niej panować odpowiednie warunki techniczne. Mamy tutaj na myśli rzeczy takie jak dobra akustyka, adekwatny (i działający) system nagłośnienia, czy dostęp do rzutnika. Wynajęcie sali to trudny proces, który może przyprawić studenta o niezły ból głowy. O ile w ogóle uniwersytet będzie chętny udostępnić przestrzeń swoim własnym studentom, bo w aktualnym klimacie samowładzy władz rektorskich dostęp do sali jest traktowany bardziej jako uświęcone wyróżnienie niż prawo przysługujące każdemu studentowi. 

W większości przypadków uniwersytet udostępnia sale jedynie zarejestrowanym organizacjom studenckim. W teorii uczelnia jest otwartą przestrzenią dla studentów, ale w praktyce studenci niebędący zrzeszeni w formalnych organizacjach zderzają się z murem. Zorganizowanie spotkania w jednej z wielu sal wydziału wymaga kombinowania – nawet jeśli w danym momencie większość sal jest pusta. 

Opcji na rezerwację sali jest kilka: 

• poleganie na „słupach”, czyli zaprzyjaźnionych, zarejestrowanych na uczelni, organizacjach, które zgodzą się wziąć na siebie formalność wynajęcia sali;

• proszenie doktorantów o nadstawienie swojego karku za udostępnienie sali bez wiedzy administracji;

• liczenie na łaskę administracji wydziału, aby ta przymknęła oko na procedury.

Wymóg formalnego statusu wewnątrz uniwersyteckiego ekosystemu stanowi poważną barierę dla studenckiej spontaniczności. Rejestracja studenckiej organizacji na uczelni to z kolei zadanie wymagające czasu oraz cierpliwości do papierologii. Samo czekanie akceptację złożonych dokumentów przez Jego Magnificencję przypomina bardziej czyściec niż proces administracyjny. Jednak posiadanie statusu formalnej organizacji studenckiej oraz wybranie wolnego terminu nie zawsze wystarcza, by bez problemu zarezerwować salę. Poziom formalizacji tego procesu znacząco różni się w zależności od uczelni. 

Przykładowo na Uniwersytecie Warszawskim obowiązuje procedura, zgodnie z którą studenci chcący zarezerwować salę muszą z odpowiednim wyprzedzeniem złożyć do administracji wydziału formularz rezerwacyjny, a następnie oczekiwać na jego zatwierdzenie przez władze jednostki w formie podpisu i pieczęci. Wymagany czas wyprzedzenia zależy od charakteru wydarzenia i przewidywanej liczby uczestników. W przypadku spotkań dla mniej niż 50 osób formularz należy złożyć co najmniej 5 dni wcześniej, natomiast wydarzenia gromadzące ponad 50 osób wymagają co najmniej dwutygodniowego wyprzedzenia.

Formularz rezerwacji dla kogoś, kto spotyka się z nim po raz pierwszy może wprowadzić w zakłopotanie przeróżnymi tabelkami. Największą konsternację budzi ta, w której jest wymieniony sposób zapłaty za wynajem sali. Jako pierwsze pojawiają się tam przedpłata, płatność jednorazowa, nota oraz faktura, a na samym końcu wymieniona jest „inna forma zapłaty”. Po niej znajduje się tabelka na uzupełnienie danych dotyczących obciążeń finansowych. Tak naprawdę rubryki te należy wypełniać zwykle dopiero wtedy, gdy administracja zarządzająca budynkiem przyjmuje balcerowiczowską politykę fiskalną wobec studentów i traktuje ich jak każdego innego klienta na wolnym rynku, nie przewidując, że student może chcieć z niej korzystać poza wyznaczonymi godzinami zajęć. Gdy nie ma się błogosławieństwa władz i doświadczenia w uczelnianej biurokracji, działalność studencka na uczelni bywa utrudniona nawet formalnie zarejestrowanym organizacjom.

Sam uniwersytet najchętniej wynajmowałby salę wyłącznie na „apolityczne” konferencje naukowe, podczas których można pochwalić się osiągnięciami (najlepiej takimi, które da się przeliczyć na granty, punkty i złotówki) przed ogólnopolskim, a czasem nawet międzynarodowym gronem. Od czasu do czasu uczelnia zgodzi się również na integracje samorządów studenckich, podczas której samorządowcy mogą na chwilę zdjąć krawaty, pograć na konsoli i przekonywać samych siebie, że właśnie tak wygląda szczyt kultury studenckiej. Jeśli natomiast jakieś koło naukowe chce zorganizować wydarzenie o politycznym charakterze, wszystko zależy od tego, czy uniwersytet uzna je za wizerunkowo bezpieczne i niegrożące medialnym szumem. W takich przypadkach sala czasem też się znajdzie. Trudno jednak traktować to jako przejaw otwartości na debatę polityczną.

Bardziej przypomina to formę kontrolowanej opozycji, dzięki której uniwersytet może pokazywać, że wcale nie boi się wydarzeń o politycznym charakterze.

Uniwersytet w istocie ocenia „prawomyślność” wydarzenia. Jeśli jakieś spotkanie okazuje się dla władz niewygodne – na przykład dlatego, że jest zbyt polityczne – administracja zawsze może odmówić studentom udostępnienia sali. A gdy uczelnia obawia się otwartego powiedzenia „nie”, niemal zawsze znajduje się jakiś problem techniczny lub administracyjny, który ostatecznie uniemożliwia organizację wydarzenia. Nas, młodych związkowców, spotykało to wielokrotnie. Organizacja wydarzeń politycznych czy kulturalnych regularnie napotykała trudności. Bywało, że dokumenty wypełnione z najwyższą starannością okazywały się „niekompletne”, albo że dzień przed wydarzeniem pękała rura i zalewała salę, którą mieliśmy zarezerwowaną z wyprzedzeniem. Odbieramy to jako przejaw wrogości władz uczelni wobec nas i naszych stanowisk politycznych – działania mające utrudnić nam działalność, a ostatecznie nas zdemotywować.

Jednak same uczelnie, poprzez swoje istnienie, udostępniają studentom przestrzeń – i to taką, której nie da się kontrolować tak łatwo jak sal wykładowych. Budynki wydziałów mają przecież korytarze, pokoje socjalne, strefy do odpoczynku, czy miejsca wspólnej nauki. Aby z nich skorzystać, nie trzeba pytać nikogo o zgodę. Po wielu niepowodzeniach w wynajmowaniu sali sami zdecydowaliśmy się organizować nasze otwarte wydarzenia właśnie w przestrzeniach wspólnych. Taka forma działania ma oczywiście swoje ograniczenia. Akustyka rzadko dorównuje tej z sal wykładowych, a dostęp do technicznych udogodnień – takich jak rzutnik czy system nagłośnienia – jest zwykle żaden. Nie wszystkie wydarzenia da się też zorganizować „na dziko”. Trudno przeprowadzić koncert lub imprezę bez mikrofonów i głośników, dodatkowo ograniczają nas sztywne godziny zamknięcia budynków wydziałów. Mimo to taka forma organizowania wydarzeń pokazuje coś bardzo ważnego: nie potrzebujemy niczyjej zgody, żeby korzystać z naszych uczelni. 

Dlatego zachęcamy i Was do organizowania wszelkich spotkań i wydarzeń w przestrzeniach wspólnych. Musimy pokazać, że biurokracja – celowo zbudowana tak, aby ograniczać i zniechęcać  – nie jest w stanie zabić studenckiej samoorganizacji.

Norbert Nieścior i Jakub Mleczko