Tekst, który przeczytacie poniżej, jest częścią serii Kościół, lewica, konflikt, w toku której publikujemy opiniotwórcze teksty na temat kwestii związanych z ideologią i polityką kościoła katolickiego.

Dzisiejsza klerykalna polityka historyczna wiele mówi o bezwzględnej krucjacie Kościoła przeciwko „lucyferiańskim komunistom”, choć ten bardzo zachowawczo odnosił się do robotniczego oporu i mediował między stroną „Solidarności” a władzą ludową. Temat podejścia hierarchów do PRL-u już nakreśliła na łamach tej serii G. Wilczyńska w swoim tekście Ołtarz i dyscyplina, stąd tam odsyłam w ramach kontekstu. Faktem pozostaje, że trudno o bardziej fortunne czasy dla Kościoła Katolickiego w Polsce niż transformacja ustrojowa. Dzięki przemyślanej i bezwzględnej strategii polegającej na rozgrywaniu podziału między „nowymi” i „starymi” elitami Kościół wszedł w III RP z ogromnym kapitałem politycznym, wysokim prestiżem i pozycją w debacie publicznej, która ocierała się o hegemonię. Postsolidarnościowe elity darzyły kler czołobitnym szacunkiem i wiernopoddańczym uniżeniem. W Polsce nigdy nie było sporu o inwestyturę, nie wymagało to nawet fałszowania żadnych donacji, polska klasa polityczna przyjęła kościelne jarzmo bez protestów, czy to w imię pragmatyzmu, inteligenckiego katolicyzmu czy urojonego sojuszu z mitycznym „katolicyzmem otwartym”.

Błogosławieni pracowici

Hierarchowie nie marnowali czasu. Kościół bez ogródek przystąpił do forsowania swojego programu politycznego, tj. zaprowadzenia totalnej dominacji katolickich dogmatów w sferze życia publicznego. Naiwność, z jaką politycy uważali, że hierarchowie będą respektować jakiekolwiek liberalne mrzonki w rodzaju rozdziału kościoła od państwa czy wolności religijnej, jest wręcz niewiarygodna. Episkopat zażądał natychmiastowego wprowadzenia religii do szkół już w 1990 roku. Co na to władza? Jako że interesy kleru miały już wtedy (i mają do dzisiaj) pierwszeństwo, nawet przed zasadami konstytucyjnymi. Rząd Mazowieckiego nie zaprzątał sobie nawet głowy pomysłem zaproponowania projektu ustawy w tej sprawie. Zamiast tego, religię do szkół wprowadzono instrukcjami ministra edukacji narodowej. Na tak oczywisty akt bezprawia i naruszenie zasad demokracji oraz państwa prawa nie pomogły nawet skargi dwóch kolejnych Rzeczników Praw Obywatelskich (prof. Łętowskiej i prof. Zielińskiego) do Trybunału Konstytucyjnego. TK, kierując się zasadą wyższości prawa Bożego nad ziemskim, oddalił skargi. 

Konflikt między instytucją Kościoła katolickiego i modelem nowoczesnej, liberalnej demokracji jest autentyczny i głęboki: interesy i aspiracje każdej ze stron tego konfliktu są niszczące dla drugiej.

– B. Stanosz, W cieniu Kościoła czyli demokracja po polsku.

Nieomylne nauczanie

Na przykładzie wprowadzenia religii do szkół widać polityczną strategię Kościoła. Najpierw bezpardonowo forsuje swoje postulaty i działa metodą faktów dokonanych, a później nazywa swoje przywileje i dyktaty kompromisem. Instrukcji, które wprowadzały religię do szkół, nie uchylono. Zamiast tego w 1992 r. wydano rozporządzenie w sprawie sposobu organizowania lekcji religii. Podczas dyskusji nad kształtem konstytucji z 1997 r. Kościół i państwo polskie zgodziły się na „kompromis” w tej sprawie – nauczanie religii wpisano do Konstytucji. Duchowieństwo „łaskawie” zgodziło się jednak na to, że to państwo, a nie Kościół, będzie wypłacać pensje katechetom. Każde takie ustępstwo wobec katolickiego despotyzmu było przedstawiane jako owoc porozumienia i wzajemnych ustępstw. Ta strategia to nie tylko pokaz siły duchowieństwa i pogardy wobec świeckiej władzy, ale również narzędzie do pozycjonowania oponentów Kościoła jako krwiożerczych radykałów.

Państwo urodzone pod krzyżem

Kapłani bardzo szybko zadeptali również zalążki świeckich instytucji w III RP. Państwo jest w relacji podległości do Kościoła i ten stan jest absolutnie znormalizowany. Nawet na poziomie symbolicznym fakt, że mamy do czynienia z państwem wyznaniowym, jest oczywisty. Polscy funkcjonariusze chodzą na katolickie uroczystości, państwo finansuje kler i jego zachcianki (patrz np. Świątynia Opatrzności Bożej vel sokowirówka Dziwisza), w urzędach, szkołach i Sejmie wiszą krzyże, a w Konstytucji ani razu nie pada słowo ,,świecki”. Księża podnieśli nawet kwik na wieść o tym, że ma się tam znaleźć art. 25 – ,,neutralność władz publicznych w sprawach przekonań religijnych i światopoglądowych”, więc zamieniono neutralność na bezstronność. Trudno nie być bezstronnym, jeśli jest jedna prawdziwa strona.

Kaznodziejska moralność

Przedstawiłem jaskrawe przykłady tego jak klechy brały polityków na smycz z różańca. Jednak często te dwie grupy działały w harmonijnej zgodzie. Polski Kościół ma chwalebną tradycję koncyliacyjnego podejścia do reżimów i owocnej współpracy, w zakresie zarządzania niezadowoleniem społecznym, co najmniej od czasów Wyszyńskiego. Dominacja kulturowa Kościoła Katolickiego doprowadziła do zlania się religii i moralności w jedno i skażenia debaty na tematy etyczne w Polsce kościółkowym bełkotem. W 1992 r., w wywiadzie z ks. Adamem Bonieckim, Adam Michnik mówił: 

W Polsce, w gruncie rzeczy, nie ma alternatywy katolicyzmu. Oznacza to, że ktoś, kto odstępuje od Kościoła, będzie sobie znajdował substytut w tym, co nazwałbym (…) ateizmem „tramwajowym”, albo w pojawiającym się coraz częściej antyklerykalizmie zoologicznym. [...] Tramwajowa religijność sprowadza się do modlitwy, by Bóg dał moc moim łokciom wbitym w kark złego sąsiada; tramwajowy ateizm jest przeświadczeniem, że skoro nie ma Boga, to każdego wolno kopnąć w kostkę. W tramwajowym tłoku wszystko jest dozwolone. 

Dzięki temu mandatowi księża mogli skupiać dyskurs publiczny na prezerwatywach, gejach i godności zarodka z in vitro, żeby odciągać go od niebezpiecznych moralnych kwalifikacji czy osądów na temat dziejącej się łupieżczej prywatyzacji.

Wieczne sojusze Kościoła

Model działania kleru nie zmieniał się znacząco, niezależnie od tego, czy rządzili postkomuniści, czy postsolidarnościowcy. Zamiast błogosławić i namaszczać jedno ugrupowanie, episkopat postarał się o to, żeby wszystkie partie musiały przyjąć nolens volens linię Kościoła. Zdarzali się zeloci i akolici (jak np. ZChN), ale nie powstała nigdy w Polsce partia chrześcijańska sensu stricto. Kościół był gotów ułożyć się z każdym. Żeby rządzić w spokoju, każdy musiał ułożyć się z Kościołem. Wytworzył się system quasi-kliencki między władzą a klerem. Quid pro quo – konkordat za Konstytucję, zwrot majątku za akces do Unii, nieruszanie ustawy antyaborcyjnej za łagodzenie nastrojów społecznych w kryzysowych latach na początku dekady itp. Częścią tego układu były hołdy składane hierarchom: obecność na uroczystościach kościelnych, pielgrzymki, audiencje i inne publiczne pokazy wiary, które tylko umacniały symboliczną pozycję Kościoła.

Malleus feminarum

Spośród wszystkich grup społecznych w Polsce, władze kościelne znienawidziły jedną najbardziej: kobiety. Mizoginistyczny ferwor hierarchów to kolejna z katolickich patologii, która dzięki hegemonicznej pozycji kleru jest normalizowana. Duchowieństwo to nie tylko piewcy patriarchalnej moralności i zagorzali antyfeminiści, to również grupa pasożytów żyjąca z darmowej pracy reprodukcyjnej kobiet. Poza tym, to wpływy polityczne episkopatu i normalizacja katolickiej dogmatyki utrudniają i uniemożliwiają kobietom korzystanie z opieki zdrowotnej, w konsekwencji zabijając tysiące kobiet. Chodzi tu oczywiście o zakaz aborcji, to najbardziej jaskrawy przykład, ale można tu wspomnieć również o ograniczaniu dostępu do antykoncepcji awaryjnej czy potępianiu szczepień przeciwko HPV i edukacji seksualnej.

Odpusty i beneficja

Działalność polityczna Kościoła ma też bardzo przyziemny wymiar – majątkowy. Świątynia to świetne miejsce do robienia biznesu a mało jest rzeczy tak ukochanych przez kapłanów jak pieniądze. Bogactwo i przepych katolicyzmu uderzają na każdym kroku, wystarczy zobaczyć na ubiór liturgiczny wysoko postawionych dostojników czy marki aut, którymi rzeczeni notable się poruszają. Jakkolwiek imponujące, te oznaki statusu i prestiżu to tylko drobnostki w porównaniu z mnogością aktywów Kościoła. Za pracą Stosunki Państwo-Kościół w dwudziestoleciu III RP i w perspektywie następnych dekad: 

Kościół rzymskokatolicki w początkach trzeciej dekady Trzeciej Rzeczpospolitej posiadał ok. 160 tys. ha gruntów (przyrost o 120 tys. ha od r.1989), 1240 przedszkoli i szkół katolickich, 69 uczelni i uniwersytetów, niektóre z nich, jak Katolicki Uniwersytet Lubelski, finansowane z budżetu państwa, 33 szpitale, 267 domów opieki, 538 sierocińców, 120 katolickich domów wydawniczych, ok. 300 gazet i czasopism, 50 rozgłośni radiowych, w tym ogólnopolskie media elektroniczne Radio Maryja i TV Trwam. Według różnych szacunków, budżet państwa przeznacza rocznie na dofinansowanie różnych przedsięwzięć i działań Kościoła od 1 do 5 mld zł (w tym na przykład pensje 14 tys. katechetów). Z Funduszu Kościelnego, utworzonego w 1950 r., w ramach polityki państwa socjalistycznego względem Kościoła i innych związków wyznaniowych, a finansowanego z dochodów z odebranych przez to państwo dóbr kościelnych, wypłacono w 2010 r. 95 mln zł tytułem ubezpieczeń społecznych osób duchownych. Wniosek SLD o likwidację tego Funduszu nie został jak dotąd rozpatrzony, mimo że od ponad dwudziestu lat trwa zwrot majątku odebranego Kościołowi przez PRL. Nie powiodły się, z nielicznymi wyjątkami, próby uporządkowania finansów Kościoła przez wprowadzenie we wszystkich diecezjach zasady ich transparentności oraz jakiegoś rodzaju „podatku kościelnego’’ na wzór rozwiązań przyjętych, na przykład, w Niemczech.

Ziemie Królestwa Bożego

Poza tym, Kościół również brał czynny udział w prywatyzacji. Osiedle Maltańskie to nie odosobniony przypadek, tylko część kampanii łupieżczych kradzieży w imię chciwości duchowieństwa. W ramach tzw. komisji majątkowych działających przy MSWiA, ekspresowo i za bezcen przenoszono własność nieruchomości i gruntów na Kościół. Oprócz tego, instytucja ta to jeden z czołowych beneficjentów Funduszy Unijnych (ok. 800 mln zł). Gdyby tego było mało, Kościół nie tylko jest zwolniony z podatków, ale i nie prowadzi faktycznej ewidencji przychodów, wydatków czy nieruchomości oraz mienia ruchomego, więc państwo nie ma pojęcia, ile dóbr materialnych posiadają instytucje katolickie.

Nie z tego świata

Lista przewinień Kościoła Katolickiego w Polsce jest ogromna i nie sposób jej zamknąć w tak krótkiej formie. Niezależnie od popularności tej instytucji, dalej wywiera ona ogromny wpływ na nasz krajobraz polityczny. Klerokratyczna tyrania odcisnęła swoje piętno na naszych życiach w wymierny sposób i nie możemy patrzeć na Kościół Katolicki jak na coś nieszkodliwego. Unurzane w hipokryzji i skąpane w bogactwach duchowieństwo będzie nas pouczać o spokoju i trwaniu w cierpieniu. Tymczasem ich bezwzględna i potężna maszyna ideologiczna nieustannie forsuje kościelną narrację i pcha „właściwe” dogmaty. Najwyższy czas na prawdziwy rozdział Kościoła od państwa – deklerykalizację życia publicznego. Skończyła się era panów; wygnamy też plebanów!

Mikołaj Jędrzejewski